Tarihin ilk tuvalet vakfı

Posted by admin on Aralık 30, 2009 | Comments Off

UNICEF’in Türkiye ile ilgili  raporunda,pek umursamadığımız bir gerçeğin altı çiziliyor. Raporda bir maddesi olması bakımından ilgi çekiyor Türkiye’de “tuvalet kullanımı ve temizliği ” konusu.

Türkiye “tuvalet” konusunda sınıfta kalıyor. UNICEF’in verilerine göre Türkiye’de sağlıklı tuvaleti bulunmayan hanelerin oranı yüzde 31.5 olarak belirlenmiş, tuvaletlerimizin büyük çoğunluğunun uluslararası normlara göre olmadığı da ayrı bir gerçek olarak tespit edilmiş.

UNICEF’in yapmış olduğu araştırma Türk halkı için aslında acı bir durum. Çünkü; tuvalet Avrupa’ya öğreten Türklerin torunları bugün tuvalet konusunda geri kalıyor. Oysa  temizliğe son derece önem vermişti. Hemen hemen her köşe başında  eskilerin deyimi ile abdesthaneyi insanlığın hizmetine sunmuşlar. Bununla da yetinmemiş atalarımız, tuvalete ve temizliğe verdikleri önemi perçinlemek için bir de “Tuvalet Vakfı” kurmuşlardı. Medeniyetler tarihinde ilk “Tuvalet Vakfı” Osmanlı döneminde karşımıza çıkar. Tarihe ilk olarak geçen Tuvalet Vakfiyesi bundan tam 333 yıl önce kurulmuş.

1667 tarihinde kurulan “Tuvalet Vakfı” aslında hem ilk olması hem de atalarımızın tuvalet konusuna verdikleri önem bakımından önemli. Vakfiyede vakfın herşeyinden sorumlu olan, gelir ve giderini kontrol eden mütevellisinin mescidin imamı Yusuf Efendi olduğu belirtiliyor.

Kayıtlara göre Mehmet Beşe isimli bir şahsın vakfa olan 105 gümüş kuruş borcunun ödenmesi için mahkeme kararı verilmiş. Tuvalet Vakfı’na gelen gelirlerin ise tuvaletin tamirat ve temizlik işlerinde kullanıldığı kaydediliyor.

Konu ile ilgili olarak aratştırmalar yapan Doç. Dr. Said Öztürk ilk “Tuvalet Vakfı” ile alakalı olarak şunları söylüyor: “Osmanlı bir vakıf medeniyetidir. Osmanlı’da temizlikle ilgili fevkalade düzenlemeler yapılmış, tuvaletlerin vakıf desteği ile daha temiz ve nizami olmalarına çalışılmış. Osmanlı zaruri ihtiyaçları içerisinde görülen tuvalet ihtiyacını bir hizmet müessesesi olarak görerek desteklemiştir. Tuvaletler hiçbir zaman ticari bir kuruluş olarak görülmemiş.”

Avrupa’da tuvalet yoktu.

Bugün UNICEF Türkiyeyi tuvalet konusunda Avrupa’nın gerisinde derken, bir zamanlar da Osmanlı Avrupa’yı geride bırakmıştı. Aslına bakılırsa Avrupa 1600′lerde tuvalet kavramından bile habersizdi. 1667 tarihinde Osmanlı’da “Tuvalet Vakfı” kurulurken Avrupa’da tuvalet bilinen birşey değildi. İnsanlar ihtiyaçlarını boş buldukları alanlarda, ya da evin içinde giderip dışarıya fırlatıyordu. Şehirler pis kokuyordu. Bu nedenle yüksek topuklu ayakkabılar, şemsiyeler revaçtaydı.

Doç. Dr. Öztürk bugün Türkiye’nin tuvaletler konusunda zayıf not almasının acı bir olay olduğunu; “Tuvaleti bizden öğrenen Avrupa tuvalet temizliği ve tuvaletin standardı bakımından bizi geçmiş durumda. Osmanlıdaki Tuvalet Vakfı örneğinden hareketle günümüzde de umuma açık tuvaletlerde benzeri bir sistem işletilerek tuvaletleri ticari bir kuruluş olmaktan çıkarıp, sosyal hizmet alanına dönüştürmekte fayda var şeklinde.

Aslında atalarımızın yaklaşık üç asır otuz üç yıl önce kurdukları “Tuvalet Vakfı”na bakıp ibret almamız belki daha doğru olur. O zaman temizlik konusunda daha sağlıklı bir toplum olabiliriz. Ecdadımız gibi….